Jak brak środków materialnych zwiększa ryzyko nagłych hospitalizacji w POChP?

Badanie przeprowadzone wśród ponad 3400 pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP) w Wielkiej Brytanii wykazało, że osoby doświadczające trudności materialnych mają o 27% wyższe szanse na częstsze korzystanie z nieplanowanej i nagłej opieki zdrowotnej. To pierwsze tego typu badanie, które tak szczegółowo analizuje związek między indywidualną sytuacją materialną a częstością wizyt w nagłych wypadkach u osób z tą przewlekłą chorobą płuc.

Materialna deprywacja oznacza stan, w którym pacjent nie jest w stanie pokryć kosztów co najmniej trzech z dziewięciu podstawowych potrzeb życiowych – od opłacenia rachunków za mieszkanie, przez zakup odpowiednich posiłków, po utrzymanie ciepła w domu. Dane zebrano w ramach ankiety przeprowadzonej przez organizację Asthma+Lung UK na początku 2024 roku.

Wyniki pokazują wyraźną zależność: im większa liczba nieplanowanych wizyt w szpitalu, tym wyższy odsetek pacjentów borykających się z problemami materialnymi. Wśród osób korzystających z opieki awaryjnej więcej niż trzy razy w ciągu roku, aż 33% doświadczało trudności materialnych, podczas gdy wśród tych bez żadnej nieplanowanej wizyty odsetek ten wynosił 22%. Nieplanowane wizyty w szpitalu są wskaźnikiem niewystarczającego zarządzania przewlekłą chorobą i stanowią mniej efektywny sposób świadczenia opieki w porównaniu z planowanymi konsultacjami.

Które konkretne trudności materialne najbardziej wpływają na korzystanie z nagłej opieki?

Analiza poszczególnych elementów materialnej deprywacji ujawniła, że sześć z dziewięciu badanych aspektów wykazuje istotny związek z częstotością nieplanowanych wizyt w szpitalu. Najbardziej problematyczne okazały się trudności z opłaceniem rachunków za mieszkanie, czynsz lub media – dotyczyły 16,2% wszystkich badanych, ale aż 20% osób korzystających z nagłej opieki.

Niemożność utrzymania odpowiedniej temperatury w domu dotyczyła 27,3% uczestników badania, przy czym w grupie pacjentów z częstymi wizytami awaryjnymi odsetek ten wzrastał do prawie 32%. To szczególnie niepokojące, ponieważ POChP jest chorobą, w której zaostrzenia często wywołują infekcje dróg oddechowych związane z przebywaniem w chłodnym otoczeniu.

Pozostałe istotne czynniki to: brak możliwości pokrycia nieoczekiwanych wydatków (36% badanych), niemożność posiadania samochodu (18%), trudności z zapewnieniem odpowiednich posiłków (6,4%) oraz brak środków na tygodniowy urlop (34,1%). Trzy elementy – posiadanie pralki, telewizora i telefonu – nie wykazały istotnego związku z częstością nieplanowanych wizyt.

Jak warunki mieszkaniowe wpływają na zdrowie pacjentów z POChP?

Badanie ujawniło silny związek między jakością warunków mieszkaniowych a częstością korzystania z nagłej opieki zdrowotnej. Wśród pacjentów zgłaszających nieplanowane wizyty, 16,3% mieszkało w warunkach określanych jako jednocześnie zimne i wilgotne, podczas gdy w grupie bez takich wizyt odsetek ten wynosił 11,9%. Łącznie ponad jedna czwarta wszystkich badanych (25,8%) mieszkała w domach określanych jako wilgotne, zimne lub oba te warunki jednocześnie.

Te wyniki podkreślają znaczenie działań organizacji Asthma+Lung UK, która apeluje o opracowanie krajowej strategii naprawy zimnych i wilgotnych mieszkań. Związek między złymi warunkami mieszkaniowymi a pogorszeniem stanu zdrowia w POChP ma wielowymiarowy charakter – wilgoć sprzyja rozwojowi pleśni i roztoczy wywołujących reakcje alergiczne i zaostrzenia objawów oddechowych, a niska temperatura osłabia układ odpornościowy i zwiększa podatność na infekcje dróg oddechowych.

Dlaczego brak samochodu ma znaczenie dla pacjentów z POChP?

Niemożność posiadania samochodu, zgłaszana przez 18% uczestników badania, okazała się jednym z istotnych czynników związanych z częstszym korzystaniem z nieplanowanej opieki. Pacjenci bez własnego środka transportu mają utrudniony dostęp do planowanych wizyt lekarskich, rutynowych badań kontrolnych i regularnego odbioru leków. Trudności w dotarciu do przychodni mogą prowadzić do pomijania wizyt, co skutkuje gorszą kontrolą choroby i większym ryzykiem nagłych zaostrzeń wymagających interwencji awaryjnej.

Problem ten jest szczególnie istotny w kontekście POChP, gdzie optymalne zarządzanie chorobą wymaga regularnego kontaktu z systemem opieki zdrowotnej, dostępu do rehabilitacji pulmonologicznej oraz systematycznego przyjmowania leków. Brak możliwości dotarcia do tych usług w sposób planowany często oznacza, że pacjent korzysta z opieki dopiero w sytuacji kryzysowej.

Kto był badany i jakie inne czynniki wpływają na częstość hospitalizacji?

Badanie objęło 3472 dorosłych pacjentów z rozpoznaniem POChP, ze średnim wiekiem 67 lat. Wśród uczestników 67,5% stanowiły kobiety, a zdecydowana większość (98,4%) to osoby rasy białej. Nieplanowane wizyty w opiece zdrowotnej w ciągu poprzedniego roku zgłosiło 33,3% badanych.

Interesującym odkryciem było to, że starszy wiek wiązał się z nieco mniejszą częstotością korzystania z nagłej opieki – każdy dodatkowy rok życia oznaczał o 2% niższe szanse na znalezienie się w wyższej kategorii częstości wizyt awaryjnych. Wynik ten może wynikać z faktu, że osoby z najbardziej zaawansowaną chorobą w obszarach o wysokiej deprywacji doświadczają zaostrzeń wcześniej, w młodszym wieku.

Wśród badanych 73% stanowili byli palacze, 14% to osoby aktualnie palące, a 13% nigdy nie paliło papierosów. Ani płeć, ani status palenia nie wykazały istotnego związku z częstością nieplanowanych wizyt po uwzględnieniu wpływu deprywacji materialnej.

Co najważniejsze należy zapamiętać o wpływie deprywacji materialnej na POChP?

Badanie jednoznacznie wykazało, że zwiększony poziom materialnej deprywacji wiąże się z wyższą częstotością nieplanowanych i nagłych wizyt w opiece zdrowotnej u osób z POChP. Pacjenci borykający się z trudnościami materialnymi mają o 27% wyższe szanse na częstsze korzystanie z opieki awaryjnej. Szczególnie niepokojące są dane dotyczące warunków mieszkaniowych – prawie co trzeci pacjent nie jest w stanie utrzymać odpowiedniego ogrzewania w domu, a ponad jedna czwarta mieszka w warunkach wilgotnych lub zimnych.

Wyniki sugerują, że działania ukierunkowane na redukcję materialnej deprywacji mogą przyczynić się do zmniejszenia liczby nieplanowanych hospitalizacji u osób z POChP. Identyfikacja pacjentów doświadczających problemów materialnych powinna stać się rutynowym elementem oceny ryzyka w opiece nad osobami z POChP. Interwencje takie jak programy wsparcia w opłacaniu rachunków za ogrzewanie, pomoc w dostępie do transportu czy poprawa warunków mieszkaniowych mogą przynieść wymierne korzyści zdrowotne.

Przyszłe badania powinny eksplorować, jak ukierunkowane interwencje mogłyby prowadzić do poprawy opieki i wyników zdrowotnych, z potencjalnymi korzyściami dla pacjentów, systemu opieki zdrowotnej i całej gospodarki. Kluczowe będzie zidentyfikowanie najbardziej efektywnych sposobów adresowania poszczególnych komponentów materialnej deprywacji w kontekście zarządzania przewlekłą chorobą płuc.

Pytania i odpowiedzi